Трамп «Бейбітшілік кеңесін» құрды: Тоқаев кеңес жарғысына қол қойғаны не білдіреді?
Автор Spik.kz
RU
KZ
EN
Кеңестің құрылымы мен мақсаты қандай?
Трамптың жоспары бойынша, «Бейбітшілік кеңесі» халықаралық дауларды, әсіресе Таяу Шығыстағы шиеленістерді бейбіт жолмен шешуге бағытталады. Кеңеске тұрақты мүше болғысы келетін елдер 1 миллиард доллар көлемінде қаржылық үлес қосуы тиіс. Басқа мемлекеттер уақытша қатысуға мүмкіндік алады.
Құжат бойынша, кеңестің шешім қабылдау құқығы негізінен Трамптың қолында шоғырланған. Оның креслосынан кету тек жеке еркімен немесе атқарушы комитет мүшелерінің бірлескен дауысымен ғана мүмкін. Атқарушы комитет құрамына АҚШ мемлекеттік хатшысы Марко Рубио, Трамптың күйеу баласы Джаред Кушнер және бұрынғы Британ премьері Тони Блэр кіреді. Сарапшылар бұл құрылым көпжақты халықаралық стандарттардан алшақ екенін, шешімдердің бір адамның ықпалында болатынын көрсетеді деп есептейді.
Халықаралық реакция қандай?
Reuters агенттігінің мәліметінше, 35 мемлекет кеңеске қосылуға келісім берген. Олардың қатарында Қазақстан, Әзербайжан, Армения, Өзбекстан, Пәкістан, Индонезия, Венгрия, Сауд Арабиясы, Қатар, Біріккен Араб Әмірліктері, Марокко және Вьетнам бар. Дегенмен көптеген ел кеңеске қосылуды «міндеттілік» ретінде қабылдайтынын жасырмайды. Латын Америкасы мен Таяу Шығыс елдерінің кейбір өкілдері Трамптың ықпалына байланысты бас тартуды қиын санайды.
Еуропада жағдай басқаша. Германия, Франция, Швеция мен Норвегия кеңеске қосылудан бас тартты. Сыншылар Трамп кеңестегі шешімдерді өз еркімен қабылдайтынын және ұйымның демократиялық механизмдері жеткіліксіз екенін айтып отыр. Франция президенті Эмманюэль Макрон бұл бастаманы қабылдамауды жоспарлап отыр.
Қазақстан үшін мәні бар ма?
Қазақстанның кеңеске қосылуы халықаралық дипломатиялық тәжірибе мен беделін арттыруға мүмкіндік береді. Ел өз позициясын халықаралық алаңда көрсету арқылы жаңа қарым-қатынас форматтарын зерттейді.
Дегенмен кеңестің тиімділігі мен шешімдерінің заңды күші әлі белгісіз. Тұрақты мүше болу үшін қаржылық үлес қосқан елдерге ғана ықпал етуі мүмкін, ал глобалды дауларды шешудегі рөлі шектеулі болады.
Бір жағынан, «Бейбітшілік кеңесі» әлемдік дипломатияда жаңа арна ашуы мүмкін. Дегенмен оның құрылымы мен басқару әдісі БҰҰ сияқты көпжақты ұйымдардың принциптерінен айтарлықтай алшақ. Шын мәнінде, бұл ұйым халықаралық бейбітшілікті қолдауға бағытталған үлкен жоба ретінде көрінгенімен, оның шешімдері бір адамның ықпалында болғандықтан, сынға ұшырап отыр.
Саясаттанушылар бұл бастаманы АҚШ-тың әлемдік дипломатиялық ықпалын кеңейту құралы ретінде қарастырады. Трамптың айтуынша, кеңеске қосылу мүмкіндігі бар елдерге оның беделі мен шешім қабылдау механизмін ескере отырып, өз мүдделерін қорғау қажет. Бұл жағдай халықаралық қатынастарда жаңа динамика туғызуы ықтимал, әсіресе Таяу Шығыс, Еуропа және Азия елдері арасындағы өзара әрекеттестік тұрғысынан.
Қорытсақ, «Бейбітшілік кеңесі» Трамп үшін жеке бастама ретінде ғана емес, сондай-ақ әлемдік дипломатиядағы ықпалын күшейту құралы ретінде маңызды. Кеңестің шын мәнінде халықаралық тұрақтылыққа қосқан үлесі уақыт өте келе ғана бағаланатын болады. Қазақстан сияқты елдер үшін бұл жаңа ұйымға қосылу — дипломатиялық тәжірибені кеңейту мен халықаралық байланыстарды нығайту мүмкіндігі. Алайда кеңестің беделі мен шешімдеріне халықаралық қоғамның сенімі әлі белгісіз, ал оның БҰҰ-мен үйлесімді жұмыс істеу мүмкіндігі сарапшылар үшін үлкен сұрақ болып қала береді.
Ардақ Құлтай, журналист